Lichaamstaal – Verhaal zonder Woorden

Permisse

Door ons niet te verdiepen in de informatie die wij
weggeven in de vorm van lichaamstaal kan er een beeld
van ons ontstaan waar wij ons niet mee (willen) identificeren.

Synopsis

Het onderwerp waar ik de afgelopen weken onderzoek naar heb gedaan is lichaamstaal. Deze vorm van communicatie boeit mij omdat het universeel en transparant lijkt.

De manier waarop je je profileert heeft invloed op hoe een ander je behandelt.

Op de middelbare school ben ik een tijdje getreiterd. Als ik daar nu op terug kijk heeft mijn reactie in lichaamshouding op uitspraken van klasgenoten gevolgen gehad op hoe anderen mensen mij zagen en behandelden. Mijn lichaamshouding kwam voort uit mijn gevoel van onzekerheid in bepaalde klassikale situaties. Door de jaren heen evalueerde mijn lichaamstaal en merkte ik het effect dat dit had op hoe anderen mij zien. Het vinden van je authentieke lichaamstaal is een interessant proces waarin je kan spelen met de reactie van omstanders en hier op kan inspelen.

Scope

Tijdens mijn onderzoek heb ik stap voor stap mijn scope duidelijker gekregen. Met dit project wil ik tot bewustwording en nadenken aanzetten. Ik wil een zoektocht weergeven die we allemaal kennen. Wie je bent? En hoe zich dat zichtbaar maakt in je lichaamstaal in interactie met anderen. Dit verschilt natuurlijk per situatie en per persoon die je tegenover je hebt.

In dit onderzoek stuitte ik op veel literatuur die beweerd dat lichaamstaal alles vertelt over een persoon. Ik ben hier sceptisch over en van mening dat er meer achtergrondinformatie nodig is om iemand te leren kennen dan alleen het analyseren van iemands lichaamstaal. Binnen dit onderzoek zal dat zijdelings benoemd worden.

Mijn hoofdvraag is: Hoe kan ik bewustwording van de eigen lichaamstaal creëren en de impact die dit op anderen heeft begrijpen?

Deze hoofdvraag wil ik beantwoorden met behulp van onderstaande deelvragen/onderwerpen:

  • Wat is lichaamsstaal?
  • Verschil in lichaamstaal bij mens en dier en verschillende culturen/landen en generaties en leeftijden.
  • Miscommunicatie in lichaamstaal
  • Spiegelen van lichaamstaal
  • Hoe ziet lichaamstaal in Performance Art eruit?

Proces

Definitie – Mijn onderzoek begint met het definiëren van het woord lichaamstaal. Wat wordt hier mee bedoelt, wat valt hier allemaal onder en hoe ontstaat het. Dit is nodig om de kaders van mijn project vast te leggen. Lichaamstaal is een non verbale manier van communiceren (Afbl. 1). Hieronder vallen intonatie (vocaal), hoe iets wordt gezegd en lichaamstaal (visueel) welke houding, gezichtsuitdrukkingen en gebaren iemand gebruikt. (Mulder, 2019) Binnen dit project richt ik mij enkel op de visuele communicatie, lichaamstaal. Nadat dit gedefinieerd is ben ik onderzoek gaan doen naar de opbouw van iemands persoonlijke lichaamstaal. In hoeverre is het aangeleerd en wat krijg je genetisch mee van je voorouders?

De etnoloog Irenaus Eibl-Eibesfeldt beweerd dat er een aantal instinctieve basiselementen universeel zijn die de culturele barrières overstijgen. Lichaamstaal wordt gevormd door zowel

genetische als omgevingsinvloeden (“BODY LANGUAGE”, 2007).

Mens en Dier –   Uit onderzoek blijkt dat 90% van onze gezichtsuitdrukkingen universeel zijn en door vrijwel alle culturen wereldwijd begrepen worden.

Dit is anders bij mens en dier. Er is veel onderzoek gedaan naar het lachen van zoogdieren en de betekenis hiervan. Dit deed me denken aan een krantenkop van jaren geleden

“Bokito uitgelokt door steentjesgooiers en vrouw”.  De vrouw vertelde later tijdens haar dagelijkse bezoekjes aan het dierenpark een band te hebben gecreëerd met de gorilla.

Hij lachte zelfs naar haar terug zegt ze tegen een journalist. Dit is een mooi voorbeeld van miscommunicatie en misinterpretatie tussen mens en dier (NOS, 2017).

Ik ben meer van dit soort zaken opgaan zoeken. Grizzly Man van Timothy Treadwell en de studies van Jane Goodall over chimpansees zijn hier ook interessante voorbeelden van (Afbl. 2 )

Na dit onderzoek besluit ik verder te gaan met onderzoeken van lichaamstaal van mensen onderling. Daar wil ik mijn eindwerk opgaan richten.

Afbl. 2

Beeldanalyse – Door de coronacrisis worden de gesprekken veelal digitaal gehouden. Deze setting, waarin mensen over het

algemeen in hun eigen omgeving zitten terwijl ze met anderen een gesprek hebben, zorgt voor een ander perspectief en kijk op de lichaamshouding (Afbl. 3).

Afbl. 3

Het venster waarin de personen zichtbaar zijn met wie je in gesprek bent maken

inspireerde mij om er collages van te maken. Het pixelachtige idee dat ik er bij krijg in

combinatie met de soms onhandige manier van communiceren via een scherm komt hierin naar voren (Afbl. 4 gif. afbl. 5).

Tijdens een feedback gesprek waarbij onze vorderingen besproken werden, werd ik door Sarah op de kunstenaar David Hockney gewezen (Afbl. 6). Mijn collages deed haar aan zijn werk denken.

Afbl. 4 gif
Afbl. 5
Afbl. 6

In welke situatie spreekt je lichaam nou meer dan op een eerste ontmoeting, en dan helemaal op een date.

Dit is goed te zien in het NPO programma ‘First Dates’.

Naast onderzoeken en uitslagen van experimenten online te lezen wilde ik ook zelf experimenten uitvoeren. Hieraan wilden mijn ouders en broertje en zusje hun medewerking verlenen (Afbl. 7).

Ik heb hun een aantal kaartjes gegeven met gezichtsexpressies en lichaamshoudingen erop die ik bij First Dates afleveringen voorbij had zien komen. Om de beurt voerden zij dit uit, de ander schreef op wat hij/zijn zag, dacht en/of voelde (Afbl. 7). Tijdens dit experiment vond ik de pauzes tussendoor het meest interessant, het wachten en het ongemak. Dit heb ik meegenomen in de rest van mijn onderzoek (Afbl. 8).

Afbl. 7
Afbl. 8

Performance Art – Dit medium is niet zoals een schilderij of sculpturen, het gaat er niet om waar het van gemaakt is maar om de vragen die de kunstenaar op roept over hoe kunst gerelateerd is aan de sociale wereld. Het bevat Life Action en er kan publiek bij aanwezig zijn. (2017, 03:15–05:21). Deze vorm zou de lading van mijn hoofdvraag op een meer abstracte manier kunnen dekken.

Ik doe basis onderzoek naar wat performance art precies inhoudt en experimenteer met hoe dit binnen mijn project zou kunnen passen.

Dit doe ik in combinatie met onderzoek naar spiegels. Spiegelen (isopraxie) is binnen de lichaamstaal onmisbaar (Afbl. 9, afbl. 10, afbl. 11).

Tijdens dit onderzoek vorm ik mijn eindplan.

Afbl. 9
Afbl. 10
Afbl. 11

Choreografie  – Ik ga een verhaal vertellen d.m.v. een choreografie. De interactie van de twee dansers vertelt het verhaal. Het verhaal gaat over het vinden van je identiteit en authenticiteit in lichaamstaal. Dit sluit voornamelijk aan op mijn onderzoek op het spiegel gedeelte, ook komt in de choreografie miscommunicatie door lichaamstaal terug. In de onderstaande afbeeldingen is mijn proces over de laatste fase van dit project te zien.

Evaluatie & Conclusie 

Mijn fascinatie voor lichaamstaal is tijdens dit project gegroeid. Mijn eindwerk, de choreografie, is een eindwerk wat ik van te voren nooit had kunnen bedenken. Het is totaal buiten mijn comfort zone en een medium waar ik totaal onbekend mee ben. Dat maakt het spannend maar juist dat heeft dit project heel interessant gehouden. De manier waarop ik onderzoek heb gedaan was heel uiteenlopend waardoor ik op meerdere punten de weg even kwijt was. Door feedback van de docenten en de feedback groepjes kwam ik weer op nieuwe inzichten en ben ik blij met het eindconcept.

De toekomst

Of het doel “bewustwording van de eigen lichaamstaal en de impact die dit heeft op anderen”

behaald zal worden in de toekomst of tijdens het filmen van de choreografie zal later blijken.

Ik heb de afgelopen weken lang niet alles kunnen onderzoeken wat ik had willen doen. Hier ga ik mee verder, in een andere vorm. Studenten en professionals die willen werken met lichaamstaal zou ik willen adviseren om kritisch te blijven. Online staat een heleboel info, ga bij jezelf na in hoe verre sommige dingen kloppen of onderzoek het zelf. Tijdens dit onderzoek heb ik geleerd dat we relatief weinig weten over deze belangrijke vorm van communicatie. Hieraan zou meer aandacht gegeven mogen worden. Ik denk dat die bewustwording al op jonge leeftijd gecreëerd kan worden door een vorm van educatie. Wat er precies in deze sector nodig is zou ik graag in de toekomst willen onderzoeken.

Bronnen

Are There Universal Facial Expressions? (2020, 30 januari). Geraadpleegd op 15 april 2020, van https://www.paulekman.com/resources/universal-facial-expressions/
BODY LANGUAGE. (2007, 19 mei). Geraadpleegd op 1 mei 2020, van https://learnbodylanguage.blogspot.com/
First Dates gemist? Start met kijken op NPO Start. (2020, 27 mei). Geraadpleegd op 27 mei 2020, van https://www.npostart.nl/first-dates/BNN_101378960
Hockney, D. (1985a). Chair [Photo Collage]. Geraadpleegd van https://www.oxpal.com/tag/david-hockney
Hockney, D. (1985b). Mother I [Photo collage]. Geraadpleegd van https://www.oxpal.com/defending-david-hockney.html
Mulder, P. (2019, 29 november). What is the Communication Model by Albert Mehrabian. Geraadpleegd op 31 mei 2020, van https://www.toolshero.com/communication-skills/communication-model-mehrabian/
NOS. (2017, 18 mei). Tien jaar verder: hoe gaat het nu met gorilla Bokito? Geraadpleegd op 20 april 2020, van https://nos.nl/artikel/2173821-tien-jaar-verder-hoe-gaat-het-nu-met-gorilla-bokito.html
Tate. (2017). An Introduction to Performance Art | TateShots [Videobestand]. YouTube. Geraadpleegd van https://www.youtube.com/watch?v=6Z-YZ3A4mdk
Toolshero. (2013). Communication model by Albert Mehrabian [Grafiek]. Geraadpleegd van https://www.toolshero.com/communication-skills/communication-model-mehrabian/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *