POLITIEKE VOORKLEUR

INLEIDING

Politiek heeft mij sinds het jaar dat ik met mijn ouders naar Den Haag ben verhuisd geïnteresseerd. Met name de campagnetijd rond de verkiezingen, waarbij elke partij zichzelf zo goed mogelijk wil presenteren. De posters die door heel Nederland worden opgehangen, trekken in het bijzonder mijn aandacht. Ondanks de digitalisering, wordt dit traditionele middel nog steeds gebruikt. Je kan een poster niet zomaar wegklikken of ‘zappen’. Het is knap om de visie van een partij op één vel weer te geven en daarmee mensen over te halen op de desbetreffende partij te gaan stemmen.

Deze invalshoek heeft mij uiteindelijk geïnspireerd om beter te kijken naar hoe een verhaal en visie op één beeld weergegeven kan worden en welke associatie de kijker bij dat beeld krijgt. Hierbij heb ik mij gericht op de invloed van kleuren en gedeeltelijk ook vormen. Elke partij in Nederland maakt gebruik van één of meerdere kleuren. Wat is de achterliggende gedachte van een kleur of combinatie van kleuren en wat voor gevoel krijgen mensen bij het zien van een bepaalde kleur?

CONTEXT, SCOPE, DEFINITIE

Kleuren zijn voor de mens onmisbaar. Ze geven waarschuwingen aan, bijvoorbeeld wanneer iemand wel of niet mag oversteken, ze helpen de mens onderscheid te maken en het ordenen van de wereld om hen heen (Schnabel, 2011), maar ze zorgen ook voor herkenning. Zo gaan veel mensen met Koningsdag Oranje gekleed de straten op. Onze hersenen nemen al kleuren waar voordat ze naar de vormen, woorden, tekens en getallen kijken (Clipforce, 2020).

Mensen houden van bepaalde kleuren of vinden sommigen juist helemaal niks. Bepaalde combinaties ‘vloeken’ of geven juist een gevoel van rust. Dit zijn grotendeels persoonlijke voorkeuren, maar ze lijken voornamelijk door de culturele omgeving te worden bepaalt (Van Dijk, 2013)

Daarnaast spreekt elke kleur volgens Kandinsky een eigen taal. Daardoor kunnen kleuren ook emoties bij mensen opwekken (Kunstbus, 2011). Dit schreef Kandinsky in zijn manifest ‘Über das Geistige in der Kunst‘ waarin hij onder andere in ging op de psychologische effecten van kleur en klank op de ziel van de mens. Hij schreef het volgende in zijn conclusie over het hoofdstuk kleur:

“Die Farbe ist ein Mittel, einen direkten Einfluß auf die Seele auszuüben. Die Farbe ist die Taste. Das Auge ist der Hammer. Die Seele ist das Klavier mit vielen Saiten. Der Künstler ist die Hand, die durch diese oder jene Taste zweckmäßig die menschliche Seele in Vibration bringt.” (Kandinsky, 1912)

(“Kleur is een middel om directe invloed uit te oefenen op de ziel. De kleur is de toets. Het oog is de hamer. De ziel is de piano met haar vele snaren. De kunstenaar is de hand die doelgericht door deze toets de menselijke ziel doet vibreren.”)

Ook de politiek maakt gebruik van kleuren. Politieke kleuren worden gebruikt om een ideologie, beweging of partij te vertegenwoordigen. De associaties van een bepaalde kleur verschillen echter wel per land. Er bestaan uitzonderingen op de algemene trends (Sawer, 2007). Daarom heb ik mij voor dit seminar gericht op de Nederlandse politiek en haar bekende kleuren.

Het herkennen van kleuren en kleurcombinaties en de associaties die daarbij ontstaan, staan in dit seminar centraal. Ik wil onderzoeken hoe belangrijk de rol van kleuren en vormen zijn voor de kijker.  Door verkiezingsposters naar alleen kleuren en vormen om te zetten, wil ik aantonen dat je met deze elementen al veel kunt zeggen.

Het gebruik van kleur is relevant voor ontwerpers en dus ook CMD’ers, omdat kleuren een van de eerste dingen zijn die mensen waarnemen. Met kleuren kun je mensen hun aandacht trekken, maar ook direct verliezen (Colour Navigator, 2019).

METHODE EN AANPAK

Dit seminar is verdeeld in drie onderdelen. Eerst is er onderzoek gedaan naar huidige verkiezingsposters. Vervolgens is er gekeken naar hoe herkenbaar beeld, omgezet kan worden naar een nieuw beeld waarbij de essentie naar voren komt. Aan de hand van deze onderzoeken is geëxperimenteerd met beelden.

  1. Onderzoek (huidige) verkiezingsposters

Om verkiezingsposters te kunnen ontwerpen, is het eerst van belang om te kijken wat er al gemaakt is en welke elementen terugkomen. Voor dit onderzoek heb ik gebruik gemaakt van de literature study (CMD Methods Pack, 2020) en design pattern research (CMD Methods Pack, 2020) methodes. Na het analyserenvan de verkiezingsposters voor de Tweede Kamer tussen 1950-2017, werd duidelijk dat steeds meer partijen ervoor kiezen om een foto van hun lijsttrekker prominent terug te laten komen met een pakkende tekst. Dit komt omdat de ideologie van een partij steeds belangrijker is geworden. Waar het rond de jaren ‘50 meer ging om het aansporen van kiezers om naar de stembussen te gaan, gaat het er nu om kiezers over te halen om op een partij te stemmen. Dit gaat ook gelijk met de toename van aantal ‘zwevende kiezers’ (Vliegenhart, 2011).

Selectie verkiezingsposters PvdA 1930-2017

Verder is er aan de hand van deze analyse een kleurenschema gemaakt van elke partij. Deze is in volgorde gezet van links naar rechts op basis van ideologie.

Kleuren van de Nederlandse politieke partijen

Wat opvalt is dat vier kleuren of een combinatie daarvan steeds terugkomen. Dit zijn rood, groen, blauw en oranje.

  1. Abstraheren

Tijdens deze fase ben ik verkiezingsposters van de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 gaan abstraheren. Abstraheren is het abstract maken van een voorwerp (Ensie, 2011), in dit geval de verkiezingsposters. Deze manier van werken heeft mij geholpen bij het zoeken naar de essentie van een partij.

Proces abstraheren

UITVOERING EN EXPERIMENTEN

Voor mijn eindwerk heb ik ervoor gekozen om mijn verschillende beeld- en kleurexperimenten samen te bundelen in een boek waarbij ik de sterkste abstracte verkiezingsposter uitlicht. De bundel is nog niet af maar hieronder heb ik een aantal versies weergegeven van hoe dit eruit zou komen te zien.

Uitgewerkte abstracties

Hieronder een idee van hoe het eindproduct eruit zou kunnen komen te zien:

CONCLUSIE EN EVALUATIE

Dit seminar is uiteindelijk anders gelopen dan op voorhand gepland was. Ik heb het als lastig ervaren om mijn ideeën concreet en vooral relevant te maken voor anderen. Veel van de ideeën die ik had, bleken uiteindelijk niet relevant genoeg te zijn. Ik had eerder actiever naar die relevantie op zoek moeten gaan. Het voelt nu alsof ik alle materialen had, maar ze niet heb kunnen ‘samengieten’ tot een kloppend geheel.

Echter vond ik het experimenteren en abstraheren van bestaande posters een interessant proces. Het is lastig om een visie of idee in kleur en vormen om te zetten. Zelf had ik een goed beeld van de context en de boodschap, maar ik hoop dat de kijker dat uiteindelijk ook krijgt.

Het uiteindelijke doel en de relevantie van dit seminar was om medestudenten bewust te maken van de invloed van kleuren. Ik hoop dat ik ze een stap heb kunnen helpen met het anders kijken naar kleur.

AANBEVELING

Voor studenten die verder onderzoek zouden willen doen naar kleur en betekenis van kleur, adviseer ik veel te experimenteren, maar vooral ook doelgericht te experimenteren. Verder zou ik de creaties op mensen ‘testen’ om te kijken of jouw idee van een beeld met kleur ook goed overkomt op anderen, zonder dat zij hier vanaf weten.

BIBLIOGRAFIE

Adams, S., Morioka, N., & Stone, T. L. (2006). Color Design Workbook: A Real World Guide to Using Color in Graphic Design. Beverly: Rockport Publishers.

Ajarai, H. (2010, 6 8). Waar komen de kleuren in de politiek vandaan? NRC Handelsblad.

Clipforce. (2020). Kleur als krachtig storytelling middel. Opgehaald van https://clipforce.nl/kleur-als-krachtig-storytelling-middel/

CMD Methods Pack. (2020). Design Pattern Search. Opgehaald van https://www.cmdmethods.nl/cards/library/design-pattern-search

CMD Methods Pack. (2020). Literature Study. Opgehaald van https://www.cmdmethods.nl/cards/library/literature-study

Colour Navigator. (2019, 2 8). De impact van kleur op ons dagelijks leven. Opgehaald van https://blog.colornavigator.net/nl/de-psychologie-van-kleur

Ensie. (2011, 11 16). Abstraheren. Opgehaald van https://www.ensie.nl/redactie-ensie/abstraheren

Kandinsky, W. (1912). Wirkung der Farbe. In W. Kandinsky, Über das Geistige in der Kunst, insbesondere in der Malerie (p. 49). München: R. Piper.

Kunstbus. (2011, 08 15). Wassily Kandinsky. Opgehaald van https://www.kunstbus.nl/kunst/wassily+kandinsky.html

Sawer, M. (2007). Wearing your Politics on your Sleeve: The Role of Political Colours in Social Movements. Social Movement Studies, 39-56.

Schnabel, P. (2011). Naar een sociologie van de kleur. Kleur, 10.

Van Dijk, M. (2013). Als onze cultuur vindt dat roze de kleur is voor meisjes, dan gaan zij zich er ook naar gedragen. GZ Psychologie, 6-9.

Visser, W. (2020). Kleur en Politiek. Opgehaald van https://beeldendetaal.wordpress.com/2020/01/10/kleur-en-politiek/

Vliegenhart, R. (2011). The Professionalization of Political Communication? A Longitudinal Analysis of Dutch Election Campaign Posters. . American Behavioral Scientist, 135-150. Opgehaald van The Professionalization of Political Communication? A Longitudinal Analysis of Dutch Election Campaign Posters. American Behavioral Scientist, 56(2), 135–150. https://doi.org/10.1177/0002764211419488.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *