Scriptletters – langzaam en authentiek in een tijd dat alles snel en digitaal is

CONTEXT, SCOPE EN DEFINITIE

Mijn ambitie binnen het CMD-gebied is om als copywriter aan de slag te gaan bij een reclamebureau. Dit komt voort vanuit mijn jarenlange fascinatie voor taal en alles wat hiermee te maken heeft. Als copywriter ben je vooral bezig met de inhoudelijke aspecten ervan. Mijn seminar wil ik dus gebruiken om de visuele kant meer te ontdekken en mij eigen te maken. Typografie heeft ook al wat langer mijn interesse, maar mijn kennis hierover is niet zo groot. Het eerste uur van een nieuw verslag besteed ik steevast aan het kiezen van een font, maar daar blijft het dan ook bij. Serif of sans-serif gaat nog wel, maar ik wil mij veel verder verdiepen. In eerste instantie ben ik dan ook onderzoek gaan doen naar letteranatomie. Het boek Thinking With Type (Lupton, 2010) was hierbij een perfect beginpunt. Dit handboek bevat onwijs veel interessante kennis over alles wat je maar bij typografie kan bedenken. Samen met diverse online bronnen vormde dit in de eerste weken mijn (theoretische) onderzoek. X-hoogte, ligaturen, ascenders en descenders; het was allemaal nieuw voor mij. Heel boeiend om deze kennis op te doen, maar ik realiseerde mij dat ik deze ‘ouderwetse’ begrippen (blijkbaar) niet nodig had in mijn opleiding. Alles gaat digitaal en snel, terwijl uniekheid en authenticiteit juist belangrijker zijn geworden in communicatie. (Thornton, 2018) Mijn doel was om te onderzoeken of ik dit samen kon brengen.

Methode en aanpak

In mijn zoektocht ben ik begonnen met het verbreden van mijn theoretische kennis over typografie, door boeken en online desk-research. Daarnaast ben ik diverse workshops gaan volgen om praktisch aan de slag te gaan. Daarna ben ik zelf de informatie gaan filteren en valideren door het proberen over te brengen aan medestudenten. Hierbij maakte ik gebruik van prototypes en een focusgroep. Uiteindelijk is mijn dummy het meest waardevol geweest in het project.

Uitvoering

Zo wilde ik graag meer te weten komen over het snijvlak tussen het analoge vak van typografie en de huidige digitale landschap. Hiervoor volgde ik diverse workshop-sessies bij Ivo Brouwer. Ivo is een onwijs goede typograaf en liet in een aantal sessies zien hoe je digitaal kan experimenteren met de codeertaal Python en het programma Drawbot. Hoewel dit leuk was om te leren, en ik op een heel andere manier met vormen bezig was, is dit voor mijn eindwerk niet dé richting die ik op wil. Hierover ging ik het gesprek aan met Ivo en samen zochten we naar het aspect waar ik wel verder mee wilde.

Toen kwam ik terecht op kalligrafie, en dan met name het schrijven van scriptletters. Ook hiervoor heb ik gezocht naar een vorm waarin ik van een expert kon leren. Ik kwam uit bij een workshop van Guido van Oorschot, een afstuderend CMD’er. Gedurende twee uur liet hij aan mij en een groepje andere studenten de basis zien van handlettering. We werkten hierbij met een aantal verschillende brushpennen, zowel pennen met synthetische haren als pennen met een vilten punt.

Ten eerste is het belangrijk om de basistechniek van de stift onder de knie te krijgen. Het contrast tussen dunne en dikke lijnen vormt de basis voor het schrijven van scriptletters. We startten dus met het oefenen van deze lijnen en de druk die je daarbij op je schrijfgerei moet zetten. Door dikke lijnen te verbinden met dunne, ontstaan de eerste lettervormen, zoals de letters n, m, u en i. Om te weten welke dikte een lijn moet hebben, leerden we de vuistregel: omlaag is dik, omhoog is dun. (Van Oorschot, 2018)

Met deze relatief simpele basis konden we al direct een goed begin maken. Het merendeel van de (onderkast) letters uit het alfabet zijn te schrijven door het combineren van slechts zeven basisvormen. Je pen onder de knie krijgen was echter nog de grootste uitdaging. (Lettering Daily, 2019)

Op basis van een klein onderzoekje naar materialen had ik gekozen voor brushpennen met een vilten punt, maar tijdens de workshop kon ik ook pennen met een punt van synthetisch haar testen. Deze zijn nog buigzamer en maken gebruik van een andere inkttoevoer en dit was lastig om te schrijven. De letters kregen soms een ‘dry brush’ textuur in de strokes, wat soms wel mooie vormen oplevert, maar lastig is om mee te werken voor een beginner. De vilten stiften waren hier beter geschikt voor in mijn ogen. Van Guido leerde ik dat je niet alleen door druk op de pen mooie lijnen ontstaan, maar ook door je pen soms te kantelen en te draaien je letters er mooier uit kunnen gaan zien. Op die manier zijn bijvoorbeeld schreven te maken.

Hiermee ben ik gaan oefenen in mijn dummy. De verschillende lettervormen kreeg ik zo in mijn hoofd. Na feedback van Dennis Brinkhuis en mijn oud-collega Patrick Kint (creative en tekenaar bij DCVF), heb ik zelf een basis-alfabet gemaakt. Deze was gebaseerd op een aantal dingen die ik heb geleerd en als ‘basisregels’ ben gaan zien voor het schrijven van scriptletters:

  • Hulplijnen: baseline, mean line, ascender line, descender line, angle lines
  • Vuistregel: omlaag is dikke lijn, omhoog is dunne lijn
  • Schrijfhoek ligt tussen de 10° en 30°
  • Contrast tussen de lijnen tussen 1:2 en 1:6
  • Zeven basis strokes voor het merendeel van het alfabet

In dit proces vond het interessant om te kijken of ik mijn opgedane kennis kon delen met andere CMD’ers. Om dit te testen heb ik drie medestudenten (Iris Lit, Samara van Vliet en Nina Mommers) gevraagd om met verschillende instructies en hulplijnen een aantal letters te schrijven. Dit ging ze heel behoorlijk af en samen zijn we door middel van card sorting uiteindelijk gekomen tot welke regels, hulplijnen en lettervormen wel of niet belangrijk zijn om binnen korte tijd de basis van scriptletters schrijven te leren.

Met de basisvaardigheden op zak, werd het tijd om naar mijn eindproduct toe te werken. Dit vond ik een lastig deel van het proces. In gesprekken met o.a. Juri Teijgeler ging ik op zoek naar hoe deze basis, die iedereen zich dus vrij eenvoudig eigen kan maken, nu kan leiden tot iets unieks en eigens. De delen die mij er zo in aanspreken – het langzame en unieke ervan – is dat te vertalen naar iets digitaals? En moet je dat überhaupt willen? Daarom heb ik geprobeerd een typeface te maken van mijn eigen geschreven alfabet. Dit gaf niet het resultaat waar ik naar op zoek was. De charme zit hem juist in telkens andere vormen, de imperfecties. Dat gaat verloren zodra je er een digitale versie van hebt.

Uiteindelijk ben ik als eindproduct gewoon verder gegaan in mijn dummy. Om met de basis die ik nu kende op zoek te gaan naar mijn eigen handschrift. De regels die ik eerder had vastgesteld proberen los te laten om vormen te krijgen die van mij zelf zijn. Komende week werk ik hier verder aan om tijdens de Seminar Expositie een ‘eigen handschrift’ te presenteren als eindwerk.

Conclusie

Door het afgelegde pad (eerst digitaal, daarna analoog) heb ik geleerd dat het langzame van het zelf maken van lettervormen mij erg intrigeert. Door dit zelf te proberen in het eigen alfabet ervoer ik wat ik eerder voelde tijdens fotograferen. Een spiegelreflex laat iemand betere foto’s maken, puur omdat je door de zoeker van de camera kijkt en bewust met het beeld bezig bent, in plaats van maar wat weg te schieten met je telefoon. Iets vergelijkbaars merkte ik bij mijn onderzoek naar het schrijven van scriptletters. Met een stift in je hand, word je veel bewuster van de lettervormen en kan je gaan beginnen met creëren van iets eigens. Ik hoop dat dit gelukt is.

Bibliografie

Algemeen Dagblad Magazine. (2017, april 22). De Jongens van 50. AD Magazine, pp. 8-36.

Bontan, T. (2016, januari 18). Instagram. Opgehaald van Instagram: https://www.instagram.com/p/BArdIHyQDak/

Bontan, T., de Boer, V., de Boer, G., Foundry, U., & Vigil, G. (2019). Instagram. Opgeroepen op april 2019, van Instagram: https://www.instagram.com/bijdevleet/

Calligrafun. (Z.D.). Foto.

HvA; HAN. (Z.D.). CMD Methods Pack. Opgeroepen op april 2019, van CMD Methods: http://www.cmdmethods.nl/cards/library

JetPens. (2017, februari 28). The Best Calligraphy Supplies for Beginners. Opgeroepen op april 2019, van JetPens: https://www.jetpens.com/blog/the-best-calligraphy-supplies-for-beginners/pt/689

Kint, P. (2019, mei). Expert interview . Amsterdam.

Latin, M. (2016, januari 25). Humane Typography in the Digital Age. Opgeroepen op juni 1, 2019, van Medium: https://medium.com/design-notes/humane-typography-in-the-digital-age-9bd5c16199bd

Lettering Daily. (2018, augustus). Top 5 Best Brush Pens for Brush Calligraphy 2019. Opgeroepen op mei 2019, van Lettering Daily: https://www.lettering-daily.com/top-5-brush-pens/

Lettering Daily. (2019, januari). How to Do Modern Calligraphy. Opgeroepen op mei 2019, van Lettering Daily: https://www.lettering-daily.com/modern-calligraphy/

Lupton, E. (2010). Thinking with Type. New York: Princeton.

Nance, R. (2015, oktober 20). Designing By Hand in the Digital Age. Opgeroepen op juni 1, 2019, van User Experiences: https://userexperiences.co/designing-by-hand-in-the-digital-age-ad3e1ed90ce9

Palacios, D. (2014, augustus 5). Lettering Basics: Brushpens and Pen Pressure. Opgeroepen op april 2019, van High Pulp: http://highpulp.com/2014/lettering-basics-brush-pens-pen-pressure/

Scribble. (2011, april 6). How To Apply Calligraphy Tools.

Studio Rosanne. (2017, mei 1). Ontdek het verschil tussen kalligrafie, lettering en typografie. Opgeroepen op april 2019, van Studio Rosanne: https://www.studiorosanne.nl/verschil-kalligrafie-lettering-en-typografie/

Thornton, G. (2018, oktober 22). Authentic Communication: What Does It Mean, Why It’s Important. Opgehaald van Medium: https://medium.com/thrive-global/authentic-communication-what-does-it-mean-why-its-important-51bccc80a008

Tombow USA. (Z.D.). What is the best paper to use with the Dual Brush Pens?Opgeroepen op april 2019, van Tombow USA: https://www.tombowusa.com/media/wysiwyg/Tombow/pdfs/Best_Paper_for_Dual_Brush_Pens.pdf

Van Oorschot, G. (2018). Workshop kalligrafie. Utrecht.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *