DOUCHE VAN HET FRAGMENTARISCHE

‘Douche van het Fragmentarische’ biedt de kijker de unieke mogelijkheid te reflecteren op de manier waarop we onze identiteiten vormgeven en hoe we ons verhouden tot de vluchtige, flexibele maatschappij waarin we leven.

Inleiding

Vloeibare identiteit. Een complex begrip dat wegens de vloeibaarheid in haar eigen definitie zeer multi-interpretabel is maar tegelijkertijd relevanter dan ooit tevoren. Met het wegvallen van een zekere gemeenschapszin zoals die voorheen gold hebben we een ongekende hoeveelheid aan keuzemogelijkheden (let wel, geen keuzevrijheid) gecreëerd waardoor we onze eigen identiteit kunnen vormgeven. Dit gaat echter gepaard met grote verantwoordelijkheden (wanneer je succes behaalt kennen we dit toe aan onze eigen karaktereigenschappen maar wanneer we falen kunnen we niet langer naar een achterban wijzen).  De vrijheid die we onszelf veroorloofd hebben – en welke we mede door individualisering wisten te bereiken (Duyvendak, 2004) (Gubbels, 2011) – levert een cultuur op waarin we gemakkelijk kunnen wisselen van identiteit en waarin snelheid en flexibiliteit centraal staat (Van der Molen, 2017).

Context, scope & definitie

De zuilen van de vroegere gemeenschap hebben we onder onze voeten weggetrapt en wat rest is een onzekere samenleving waarin snelheid en flexibiliteit centraal staat. We wisselen relatief gemakkelijk van baan, partner en zelfs geloof. “Bood de gemeenschap waarin je werd geboren in het verleden een structuur voor je identiteit, vandaag de dag geef je je identiteit d.m.v. zelfsturing vorm” (Doeland, 2011). Socioloog Zygmunt Bauman (1925 – 2017), die veel geschreven heeft over de vloeibare maatschappij gaf aan: “De ‘samenleving’ wordt steeds meer gezien en behandeld als een ‘netwerk’ dan als een ‘structuur.’ […] Zij wordt opgevat en behandeld als een matrix van toevallige verbintenissen en breuken, en van een eindeloos aantal van mogelijke permutaties” (Bauman & Valk, 2018, p. 5). Niet langer staat een ontwikkeling centraal die opgebouwd wordt uit een logisch gevolg van acties en reacties, maar we lopen onderweg verschillende toevalligheden tegen het lijf waar we tijdelijk blijven hangen. 

Het is mede door deze fragmentarische levensstijl dat het lijkt alsof we niet langer de tijd nemen voor diepgang. Diepgang, voor welke discipline of bijkomstigheid dan ook, vergt een grote investering in tijd, wat niet stroomlijnt met de huidige snelheid waarin we leven. Hierdoor lijken we collectief te streven naar de juiste vorm van middelmatigheid, zo blijkt ook uit onderzoek van filosoof Alessandro Baricco (2016).

Mijn onderzoek is gebaseerd op de volgende hoofdvraag:

“Hoe verhouden onze identiteiten zich tot de manier waarop we ons in de huidige maatschappij manoeuvreren?”

Om hier een beeld van te kunnen schetsen zocht ik (mogelijke) antwoorden op de volgende deelvragen:

  • Wat definieert je identiteit?
  • Wat houdt vloeibare identiteit in?
  • Wat zijn de gevolgen van de manier waarop we in de maatschappij staan?

“Identiteit is iets dynamisch. Telkens is er sprake van toepassing op nieuwe situaties en op nieuwe elementen van de organisatie. Als dat niet gebeurt, loopt identiteit de kans een blok aan het been te worden” (Roos, 2004).

Onderzoek & proces

Naast literatuuronderzoek – waarbij ik voornamelijk geïnspireerd raakte door grote denkers als Alessandro Baricco en Zygmunt Bauman – deed ik uitgebreid inspiratie- en beeldonderzoek. Daarnaast maakte ik gebruik van peer-reviews, best-practice, hield ik interviews, pitchte ik mijn proces, maakte ik mindmaps en schetste ik veel. De meest belangrijke bevindingen vind je hier terug.

Doordat ik door dit soort beelden zo geïnspireerd raakte, besloot ik om zelf ook te gaan schilderen en fotograferen. Ik probeerde de vloeibaarheid, zoals ik mij die voorstelde, in beeld vast te leggen.

Beeldonderzoek vloeibaarheid (Eigen werk, 2019)

Ik deed tegelijkertijd naar veel verschillende sub-onderwerpen desk-research. Denk hierbij aan: dubbel bewustzijn, deugdenethiek, reflexiviteit, essentialisme, de ‘narrative self-constitution view’ en de definitie van ‘identiteit’ in het algemeen. Wat vormt je identiteit? Dit laatste was essentieel omdat pas nadat ik erachter kwam dat ik hierop geen kant-en-klaar antwoord kon formuleren duidelijk werd hoe sterk de term ‘vloeibare identiteit’ is. Ik interviewde verschillende mensen over hun definitie van identiteit en keek onder andere de documentaire ‘A Strange Love Affair With Ego’ (2015) en de TED Talk van Hetain Patel genaamd ‘Who Am I? Think again (2013). Toch kwam ik niet met een concreet antwoord. Er werd feedback gegeven vanuit de klas dat ik mijn antwoord eigenlijk al had: identiteit is vloeibaar. Het zette zodoende mijn onderwerp kracht bij en was een echte eye-opener.

Beeldonderzoek: wat definieert je identiteit? (Eigen werk, 2019)

Vervolgens probeerde ik de gelaagdheid van de identiteiten (of de definitie ervan) vast te leggen.

Beeldonderzoek gelaagdheid (Eigen werk, 2019)

Ik ging met audio aan de slag. Ook hierin wilde ik een bepaalde nervositeit, onrust en vloeibaarheid in laten doorschemeren. Ik heb dit getest bij verschillende CMD’ers en vrienden en familieleden. Wat roept het bij hen op? Al snel kwam ik erachter dat de geluiden vrij heftig mogen zijn. Hieronder volgen enkele iteraties.

Ik wilde de kijker van mijn expositie onderdompelen in het gevoel van de vloeibare identiteit. Ik ontwierp een smalle ruimte waarin de kijker afgezonderd is van alle andere exposities en de mogelijkheid krijgt om te reflecteren op de manier waarop we vandaag de dag in de wereld staan.

Ik ontving als feedback dat de vorm van het ‘hokje’ wel erg vast is en dat ik me af moest vragen of dit wel de juiste vorm is voor het onderwerp vloeibaarheid. Ik raakte echter enorm geïnspireerd door de zogenaamde ‘gehoorneutralisator’ van ’t Hart (2014) en realiseerde me dat in deze vorm misschien juist wel een kracht ligt. Deze gedachten leidden tot het ontwerp: “Douche van het fragmentarische”, een ruimte waarin je je gedachten kunt opfrissen en je identiteiten van je afwast. Het gevoel van onrust en vloeibaarheid wordt opgeroepen en daarna wordt je de kans geboden te reflecteren, een schaars moment in een vluchtige, snelle maatschappij als deze.

Filmprojectie [front] (Eigen werk, 2019).
Filmprojectie [right] (Eigen werk, 2019).
Filmprojectie [left] (Eigen werk, 2019).

Er was echter nog één ding waarover ik sterk twijfelde, en dat was of de kijker van de expositie het thema wel zou begrijpen. Dat leidde tot het idee om posters op te hangen als ‘weg’ of ‘aanlooproute’ naar de douche van het fragmentarische toe waarop teksten staan (waarvan enkelen zelfgeschreven) die de kijker alvast prikkelen en een bepaald gevoel van melancholie meegeven, alvorens hij of zij de filmprojecties en audio ervaart, zonder al te veel weg te geven.

Geschreven tekst, ingesproken (Eigen werk, 2019).
Posters eindwerk (Eigen werk, 2019).

Eindwerk

De kijker wordt geprikkeld door zes posters die als ‘gang’ naar de ‘douche van het fragmentarische’ zijn gehangen. De teksten leiden het onderwerp vloeibare identiteit in. Daarna kan de kijker de cabine instappen, de hoofdtelefoon opzetten en is hij of zij omringd met drie filmprojecties en het geluid van de vloeibare identiteit. Nadat dit zich heeft afgespeeld kan de kijker hierop reflecteren. Als hij of zij de douche van het fragmentarische uitstapt is de kijker schoongespoeld van alle druk rondom de identiteiten en onrust.

Tot slot

“Wie ben ik als ontwerper?” Terugkijkend op studio seminar zal ik zeggen: een crossmediale storyteller. Maar dan nog in de maak. Ik ben erg enthousiast over verschillende onderdelen van mijn eindwerk, waaronder de manier waarop alles samen lijkt te komen: de naam, de mogelijkheid tot reflecteren, het onderzoek. Tegelijkertijd merk ik ook duidelijke punten ter verbetering. Filmprojecties maken vond ik erg lastig, zeker omdat ik hier pas laat in het project aan begonnen ben. De audio daarentegen vond ik erg inspirerend om te maken en verliep naar mijn idee soepeler. Wat ik interessant vind aan het eindwerk is dat ik voor mijn gevoel een goed beeld heb weten te schetsen van een maatschappelijke kwestie door het gebruik van veel verschillende media: fotografie, print, film, tekst, schilderijen en audio. In de toekomst zou ik sneller proberen vast te stellen waar ik naar toe werk. Daarnaast adviseer ik om het werk interactiever te maken bij daadwerkelijke uitvoering, bijvoorbeeld door de filmprojecties te laten reageren op de kijker met behulp van bijvoorbeeld processing.

Referenties

Baricco, A. (2016). De barbaren (Herz. ed.). Amsterdam, Nederland: De Bezige Bij

Bauman, Z., & Valk, J. M. M. (2018). Vloeibare tijden: leven in een eeuw van onzekerheid (3e ed.). Utrecht, Nederland: Klement

Doeland, I. (2011, 3 januari). Identiteit als prothese? [Blogpost]. Geraadpleegd op 21 april 2019, van http://onderwijstijd.blogspot.com/2011/01/identiteit-als-prothese.html

Duyvendak, J. W. (2004). De individualisering van de samenleving en de toekomst van de sociologie. Sociologische Gids, 51(4), 495–506. Geraadpleegd van https://www.aup.nl/journal-downloads/sociologie/nr_3_-_de_individualisering_van_de_samenleving_en_de_toekomst_van_de_sociologie.pdf

Goff, E. (z.d.). Kunst als inspiratie [Kunstwerk]. Geraadpleegd op 1 juni 2019, van https://nl.pinterest.com/pin/524106475380591705/

Gubbels, N.C.G. Samenlevingsverbanden in de inkomstenbelasting en de schenk- en erfbelasting (Fiscale monografieën, nr. 136) (diss. Tilburg), Deventer: Kluwer 2011

‘t Hart, E. (2014). Geluidsdouche/gehoorneutralisator. Geraadpleegd op 28 mei 2019, van https://www.elisethart.com/

Oswith, A. (2016, februari). no. 54 #defineshape [Foto]. Geraadpleegd op 5 juni 2019, van https://vsco.co/axeloswith/media/566a47a44e8c855b7aa48941

Patel, H. (2013, 18 oktober). Who am I? Think again [Video]. Geraadpleegd op 13 mei 2019, van https://www.ted.com/talks/hetain_patel_who_am_i_think_again

Roos, G. (2004, 19 juni). Identiteit: onaantastbaar en dynamisch. Geraadpleegd op 1 mei 2019, van https://www.digibron.nl/search/detail/012dc66817440295deccc477/identiteit-onaantastbaar-en-dynamisch

Seelen, J. (Producent) & Gould, E. (Regisseur). (2015). A strange love affair with ego [Film]. Nederland: Zuidenwind Filmprodukties.

Van der Molen, R. (2017, 26 januari). Het tijdperk van de kenniseconomie is aangebroken: wat houdt dat in? Geraadpleegd op 22 mei 2019, van https://www.mt.nl/columns/ronald-van-der-molen/tijdperk-kenniseconomie-is-aangebroken-houdt/530848

 

English summary

Liquid identities. A complicated concept which is, due to the liquidity in her own definition, not only open for multiple interpretations, but also more relevant than ever before. With the sense of community fading out, we created freedom of choice in such a way we can design our own identities. While this evolution seems great, however it comes with great responsibilities (whom do we have to point our finger to when we fail?) The ‘freedom’ we created ourselves – partly because of increasing individualization – produces a society in which we can switch between identities as easily as we change over coffee or partners. How do our identities relate to the way we move in the current state of our society?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *